Nga hua o te reo Māori

No toku whanautanga mai i Tikapa moana, ko te reo Māori tera i whangaitia tuatahitia ki ahau.

Na oku matua, oku tipuna ahau i poipoia ki tenei taonga, katahi ka nuku atu toku whanau ki nga taone nui o Aotearoa mahi ai. Tuatahi ki Tamaki Makaurau mo te ahua toru tau, a, tau ana ra ki Kirikiriroa, i reira pakeke ai i nga pari o te awa o Waikato.

I tukuna ahau e oku matua ki Te Kura Kaupapa Māori o Te Ara Rima hei whakapakari ake i toku reo, hei ako hoki i nga tumomo akoranga o te kura tuatahi.

Ka hinga atu ra nga tau, ka karanga mai te Kura Tuarua o Tihipuke. Katahi te ao rereke ko tenei, te ao o te matauranga Pakeha. I a au i te kura kaupapa, ko te reo Māori anake i whakaaetia e te mahita. Heoi ano, i te kura tuarua ko te reo Pakeha anake i korerotia. He aha tenei te "assembly," te "interval." Ko te hui-a-kura, ko te wa kori ke. E ta, ka rangirua nga whakaaro. Te mutunga iho o te kaupeka tuatahi o te tau, ka mau ke nga kupu Pakeha, a, ka mahue mai te reo Māori.

I nga tau tuatahi o te kura tuarua i ako au i te matauranga o te Pakeha, ara te Putaiao, te Pangarau, te reo Ingarihi, era momo mahi katoa a te kura tuarua. Engari, he wahanga ano e hemo ana i roto i a au. Ahakoa te ora o te tinana, he oranga ano to te wairua Māori e whakangoikoretia ana e te reo Pakeha. Kua kore he whakaakoranga Māori hei whangai i ahau e mate kai nei. No reira, na te ngoikore o te wairua, ka ngoikore te hinengaro, ka uaua nga mahi a te kura.

Tai timu tai pari, ka tae ki te tau rua mano. Koia nei te tau i hoki ai au ki te ako i te reo Māori. I whakawhanui au i nga ahuatanga Māori i akona ai i te kura kaupapa, i te kainga hoki. Kua ki te puku, kua ora te wairua, a, kua tuwhera te hinengaro. No reira, na te whakakotahitanga o te reo Māori me nga whakaakoranga a te Pakeha i piki ai te maramatanga ki nga mahi a te kura tuarua.

Kei te whare wananga ahau i tenei tau e takahi ana i te ara o nga tohu matauranga Putaiao. Kare e kore ka whai ano i te ara reo Māori. Engari i aia tonu nei ma te korero, ma nga hui, ma nga mahi kapa haka, me era atu mea katoa ka ora ai taku arero Māori.

He kaiwhakaora te reo Māori ki ahau. Nana te kakano nei i whangai kia puawai. Ko ona tikanga era i whakairohia tuatahitia ki roto i ahau. Toku reo toku ohooho, toku reo toku mapihi maurea. Hei whakakaimarihi moku, otira mo tatau te iwi Māori.

Ko nga hua o te reo Māori, he kinaki mo nga akoranga a te Pakeha. Na te reo Māori ahau i whakawaia ki nga mahi a te Kura Tuarua. Ma te reo Māori hoki ahau e hapai i nga mahi a te Whare Wananga, kia tu maia, kia tu rangatira ai au i roto i tenei ao hurihuri.

Na Te Oru Mikaere