New Zealand Qualifications Authority
Portal links...
NCEA

English - Māori - C

A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

 

Caesar

Keiha

caesarian section

motu whakawhānau

poka whakawhānau

calcareous sponge

hautai konupūmā

calcite

konupāhiko

calcium

konupūmā (Ca)

calcium carbonate

konupūmā pākawa waro / pūkeho māpara

calcium chloride

konupūmā pūhaumāota

calcium hydroxide

konupūmā waihā

calcium oxide

konupūmā waikura

calcium sulphate

konupūmā pūkawa ngāwhā (CaSO4)

calculate

tātaihia

tātai

calculation

tātaitanga

calculus

tuanaki

camouflage

kirihuna

can opener

tīwara

cancer

mate pukupuku

cancer of the lungs

pupuku o ngā pūkahu

cannabis

taruhea

tarukino

Canterbury tree weta (Hemideina femorata)

pūtangatanga o Waitaha (Hemideina femorata)

capacitance

āheipuringa

capacitor

pūnga iahiko

capacity

kahapupuri

capillary tube

ngongo weu

car polish

whakapiata waka

carbohydrate

warowaihā

carbon

waro

carbon bonding

honohono waro

carbon dioxide

waro hāora rua (CO2) / hauhā

carbon monoxide

haukino / waro hāora tahi / waro haukura (CO)

carbon monoxide

waro hāora tahi (CO) / haukino / waro haukura

carbon, coal

waro

carbonate

pākawa waro

carbonate

ōwarokawa

carbonate compound

pūhui pākawa waro

carbonate ion

katote pākawa waro (CO32-)

carbonic acid

waikawa waro

carboxylic acid

waikawa waro-waihā

carnivore

kaikiko

Carthage

Kātati

cartilage

wheuangohe

case study

mātai tūāhua, mātai take [NZQA]

casein

pūtepe

catalogue

whakarārangi

catalogue (v.t.)

whakarārangi

catalyst

whākōkī

catalysts

whakakōkī

cataract

mate arotahi

caterpillar

anuhe

cathode

pitoiho

pitohiko

catkin

huahae

caustic soda

konutai waihā

cell

pūtau

cell division

wehewehenga pūtau

cell division

wehenga pūtau

cell division process

tukanga whakawehe pūtau

cell membrane

kiriuhi pūtau

cell nucleus

karihi pūtau

cell wall

pātū pūtau

cell wall

kiriwaho pūtau

cell, electrical

pūhiko

cellphone

waea pūkoro

cells lining the intestine

pūtau e uhi ana i ngā piro

cellular phone

waea pūkoro

cellular respiration

tukupūngao ā-pūtau

cellulose

pūtauhuka

cement

apaapa

cement

raima

centipede

waerau

weri

centipede, polymer

waerau

centrifugal

tōpana amio whakawaho

centriole

takamiro

centripetal force

tōpana amio whakaroto

cervix

waha wharetangata

cervix

waharoa

CFC

mākōwaro

chain, [carbon, organic]

taurawaro

mekameka

chalcopyrite

chalcopyrite

chamber

taiwhanga

kopa

Chamomile

Kamomere

chance

tūpono

change

hangawainga

huri, rerekē haere

change (n)

panoni

change in velocity

rerekētanga o te tere

change, chemical

panoni matū

change, permanent

panoni pūmau

change, physical

panoni ōkiko

change, temporary

panoni rangitahi

changes to the landscape

rerekē haere o te whenua

characteristic smell

kakara tūturu

charcoal

konga (embers)

waro

charged

hihiko

whawhana

charged beam

haeata hihiko [NZTC]

charged particle

korakora pūngao; matūriki pūngao

Charon

kūwatawata

chart

tūtohi

chart (n.)

mahere, tūtohi

chart, flow

mahere ripo, tūtohi rerenga

chassis

kōhiwi

chemical

matū

chemical bond

hononga matū

chemical cell

pūtau matū

chemical change

panoni matū

chemical composition

hanga matū

chemical effect

otinga matū , pānga matū, awenga matū

chemical energy

ngao matū

chemical family

whānau matū , rōpū matū motuhake

chemical formula

tātai matū

chemical potential energy

ngao matū moe

chemical process

tukanga matū

chemical processing

tukatuka matū, hātepe matū

chemical product

hua matū

chemical property

ngakuāhua matū

chemical property

āhuatanga matū

chemical reaction

tauhohenga matū

chemical reaction

tauhohe matū

chemically digested

kūnatuhia ā-matū

chemicals for preserving wood

matū rokiroki rākau

chemist

kaiaromatū

chloride

haumāota / pūhaumāota (Cl)

chlorine

hau māota

chlorine gas

haurehu haumoāta,

chloro-fluorocarbons (CFCs)

mākōwaro

chlorophyll

kanokāriki

chloroplast

pūmāota ™

chloroplast

pūkano tipumata

choice

kōwhiringa

chordate

angaroto

chromate

pakati pūmura

chromatin

pūpūira

chromatograph

pūrere tūrara

chromatograph

pūrere tūrara

chromatography

tūrara

chrome

matāmura

chromium

konukita / konupūmura (Cr)

chromosome

pūira

chromosphere

kōhaukura

cicada

kihikihi

cilia

hurupiu

circle kite

manu porohita

circuit

ara iahiko

circuit

hurihanga,amio

circuit component

taputapu iahiko

circuit diagram

hoahoa ara iahiko

circuit, parallel

ara iahiko whakarara

circuit, series

ara iahiko hātepe

circular

porohitahita

circular motion

nekehanga porowhita

circulatory system

pūnaha reretoto

cirrus

pūrehurehu

cis-trans isomer

poinanaha cis-trans

citric acid

waikawa rēmana (HNO3)

cladding

pūkoro

clamp

rawhi

clarity

pūrata

class

reanga

class, classify

kōmaka

class, community

hapori, rōpū, reanga

classification

kōmakatanga

classify

whakarōpū, kōmaka,

mōhiti, kōwhiti

Claudius

Karauria

clavicle

pāwai

clay

oneuku

uku

clear

mārika

marika = absolute

clear, to become

piari mai

cleavage

tīwarawara

cleave, split

tīwara

climate

āhuarangi

climbing plant

tipu pikipiki

clip

rawhi

cloak pin

autui

clockwise

huri aro, huri ā-te-karaka

clone (v.t.)

pūrua

cloned dog

kurī whakapūrua

clove

rōkara

clover

okara

clover

pātiti rautoru

CNG

CNG

coal

waro

coal mine

rua waro

tomo waro

coal mining

keri karo

Keri waro

coarse

matanui

coarse focussing knob

pona whāngahu noa

kau whakangahu raunui

coastal

takutai

ākau

coat protein

pūmua whakakākahu

cobalt

konukurahina

[= gray copper; TTW]

cochlea

koko

coconut

niu

coelenterate

wharemoa

coil

pōkai

Cold sore

haki anu

cold-causing virus

huaketo āki-maremare

huaketo maremare

collage, mural

kōwaiwai toirau

colliding atom

ngota tukituki

collision

tukitukitanga

tukinga

collision of particles

tukinga korakora

colonisation

whakapūwhenua

colony of bacteria

pūreirei huakita

colony of organisms

pūreirei moroitiiti

colour

tae

colouration

tae

colourless

kanokore, taekore

column

ripa

tīwae

combat [e.g. disease]

kaupare

2005

combination

pāhekoheko

2005

combine

pāheko

2005

combustion

ngingiha

comet

puaroa

comet

auahi tūroa

comet

unahiroa

comfort

hāneanea

āhuru

commercial

arumoni

commercial fishermen

kaihī arumoni

commercial fishing enterprise

hinonga hī arumoni

common

puta noa

pūnoa

common characteristics

āhuatanga pūnoa, āhuatanga māori, āhuatanga e kaha ai te mōhiotia,

common minerals

kohuke pūnoa, kohuke māori

common non-metal oxide

konganuku-kore pūnoa

common physical property

āhuatanga ōkiko pūnoa, āhuatanga ōkiko māori

common respiratory disease

tahumaero romahā pūnoa

common rocks

toka pūnoa, toka māori

toka pūnoa

communication

whakamōhiotanga, tauwhitiwhiti, kōrerorero

tauwhakawhitiwhiti

communications satellite

aorangi hori kōrerorero

community

hapori

commutator

pūhuri iahiko [‘current changer’ NZTC]

compact

kiato

compact disc

kōpae

compact disc audio

kōpaepae puoru

comparison:

whakataurite

compass

kāpehu

competence

kaiakatanga/kaiaka

māiatanga, toanga

competition (sci.)

whakataetae

complete combustion

ngingiha otinga

ngingiha katoatia

complete combustion

ngingiha paruhi

completely dominant [biol]

ngoi tarepa

ngoi noa

complex

takimaha

complex

whīwhiwhi

matatini ™, tuatinitini

complex integrated electrical circuit

ara iahiko whātahitanga matatini

complexion

katote whīwhiwhi

complex number

tau hiato

complex relationship

hononga matatini

complex structure

hanganga whīwhiwhi

component

taputapu

wāhanga, wae

composite

hononga hiato

composition

hanga kohuke

composition of the blood

āhua o te toto

composition, chemical

hanga matū

compost

wairākau (manure)

pōkoro, pōpoki

compost

kapurangi

compost pile

aponga pōpoki

composting toilet

wharepaku whakapopo

compound

pūhui

Compound Angle

koki Hiato

compound ascidian

ropikiritara pūhui

compound leaf

tawhera

compound, metal

pūhui konganuku

compounded interest

huamoni he mea pūhuitia

compress

pineke

compressed natural gas (CNG)

kāpunipuni

computer

rorohiko

computer project

kaupapa mahi ā-rorohiko

concave mirror

whakaata hakoko

concentrate (v.)

whakaero

concentrated acid

waikawa kukū

concentration

kukū

concentration of sugar

kukū huka

concept

ariā

concept map

mahere whakaaro

concept map

mahere ariā

conception

kunenga

conclusion

whakatau mutunga

conclusion

otinga

concrete

raima

concrete

papa raima

condensation

whakatōtā

condense

tōtā

condensed vapour

tōtā

conditions

herenga, āhuatanga

herenga, āhuatanga

conduct electricity

kawe hiko

conduct heat

kawe wera

conduction

āriponga

kawenga wera/hiko

conduction

pūkawe

(conductor)

conductivity

kawe ia (hiko)

conductor

pūkawe ia (hiko)

Condy’s Crystals (potassium permanganate)

korakora wai poroporo

cone

hua inohi, puku

Kōeko, kōrere

confidence

ngākau titikaha

confidence interval

āputa māia

conglomerate

tokamāhurehure

conic section

motuhanga koeko

conical flask

puoto kōrere

conifer

koroī

conjugate

haumi

Conjugate base

Kawakore haumi

conjunctivitis

mate pīkaru

connection

hononga

consequence

rarapā

putanga, tukunga iho

consequence

mutunga

huawhaiwhai, utu, rarapā

conservation

atawhai i a Papa-tū-ā-nuku

conservation

tiaki i te taiao

rāhui, kaitiakitanga

conservation of atoms

rāhuitanga o te ngota

conservation of energy

tiaki i te pūngao

penapena pūngao

consideration

whakaarohanga

constant

aumou

pūmau, taimau,

constant acceleration

whakatere rōnaki

whakaterenga hūrokuroku

constant acceleration

whakatere aumou

constant amplitude

hōkai taimau

constant decceleration

whakapōturi aumou

constant force

ākinga pūmau

tōpana pūmau

constant rate

rerenga aumou

constant speed

tere aumou

tere hūrokuroku

constant temperature

pāmahana taimau

constellation

kāhui whetū

tātai whetū

constipated

kōroketia

constipation

kōroke

constrain

ārai

pupuri

constraint

ārai

tautāwhi

construction

hangatanga

construction

taha hanga

consumer

kaikame [biol.]

consumer

kiritaki [commercial]

consumer (sci. )

kaikame

consumer appeal and response

whakahoki a ngā kiritaki

consumer demand

whakahau a ngā kiritaki

consumer preferences

ngā manakohanga o ngā kiritaki

consumer product

rawa whakapeto

contact force

tōpana pā.

contact plate

papana taupā

contaminated

tāhawahawatia

contaminated food

kai tāhawahawa

contents (of vacuole)

kūroto

context

horopaki

continent

paparahi

continental drift

nukupapa

continental drift theory

ariā nukupapa

continue indefinitely

haere ake noa

continuous variation

rerekētanga mutukore

tāupetanga motukore

continuum activity

ngohe auroa

contour

rārangi aratau

contour interval

āputa rārangi aratau

contract

hīnohi

contract (of muscle)

kukuti

contractile vacuole

miruwai kukuti

contraction

kukuti

contrasting aspects

āhuatanga tauaro

contribution

rourou

control

whakatina

control coleoptile

wana wīti whakatina

control experiment

whakamātau whakatina

control of water balance.

tiaki i te taurite wai

control the variables

whāū i ngā taurangi

control variable

taurangi whāū/whakatina, tāupe whāū/whakatina

convection

iakawe

convection current

ia iakawe, rere iakawe

conventional current

iahiko māori [NZTC]

conventional standard

paerewa ōkawa

convergent evolution

kunenga ūngutu

2005

convex lens

arotahi hakoko

convex mirror

whakaata koropuku

Cook Strait Ferry

Waka Tere i te Moana o Raukawa

coordinate

taunga

coordinate geometry

āhuahanga taunga

Coordinate Geometry

Āhuahanga Taunga

copper

konukura

copper

kapa / konukura (Cu)

copper carbonate

konukura pākawa waro

konukura ōkawawaro

copper chloride

konukura haumāota

copper hydroxide

konukura waihā

copper sulphate

pāhare kura ngāwhā

copper(II) sulfide

konukura(II) pūngāwhā

copulatory activity

mahi ai

coral

wheo

coraline

kutakuta

core

karihi

pū, uho

core (nucleus)

karihi

core material

matū karihi

cornea

kirikanohi

kiriwhatu, kirikamo

Coromandel

Waiau

corona

kurahauao

coronary artery

iatuku pūngākau

corrode

whakapūnguru

corrosion

pūnguru

cortex

taukiko

Cosine Rule

Ture Whenu

cosmetic

whakanako

whakarākai

cost effectiveness

tōtikatanga ā-utu

costs and benefits

utu me ngā whiwhinga

cotton bud

piri wūru

covalent

āpititahi

2005

covalent bond

hononga ngātahi, whakapiri ngātahi

rī ngātahi, rī āpititahi 2005

covalent network

kōtui āpititahi

2005

cover (page)

uhi

crack

kotā

pīere

cracking

wāwahinga

wāwāhinga, whatiwhati

cranes

tokorangi

creative

auaha

Credits

Whiwhinga/waetohu

creeping (mat plant)

rarapiri

rārāpiri

creeping (mat plant)

rārāpiri

cremation

tahu tūpāpaku

cricket ball

poi kirikiti

criteria

paearu

criterion

paearu

critical angle

tino koki

koki whakawhakaata

critical path

ara whai tikanga

ara matua

critically evaluate

āta wānangahia

cross [biol]

whakawhiti

cross section

motu hake

tapahanga kōtaha, kōtahatanga

cross section through a leaf

topenga rau

cross sectional diagram

hoahoa motu hake

crossing over

whakawhiti

cross-pollination

whakawhiti-hahae

cross-pollination

ruingahae-whakawhiti

cross-section

topenga

motungahake, kotahatanga (Maths)

cross-section

motu hake

crucible

pae whakawera

crude oil

hinu nuku / hinu māori

crumple

kopenu

crushed

nakunakuhia

nakunaku

crust

kirinuku

crust, earth

kirinuku

crustacean

koupaka

kiripaka

crustacean

kōupaka

cryolite

[wai] tokamātao [NZTC]

crypting

ana tūpāpaku

crystal

mihiwai / tioata

crystal flake

pāra tiata

crystalline

ōtioata

crystallisation

whātioatanga

crystallise

whātioata

crystallography

mātauranga tioata

CT scanner

matawai roro

cubic

pūtoru

porowhā

cultural

taha ahurea

ā-iwi

cultural and social

tirohanga ahurea

(ā-ahurea, ā-pāpori)

culture (grown in)

pareke

pāreke

culture (thing grown)

tītipu mokito

culture (to grow as)

whakatītipu

culture and society

ahurea me te hapori

cumulus

kapua whakapipi

curdle

huri kawa

tepetepe

curly (hair)

mingimingi

curly coat

koti mingo

current

iahiko

current (sci.), electrical

iahiko

curve

ānau

curved mirror

whakaata kōpiko

curvilinear

rārangi-pewa

cut

tapatapahi

cuticle

kirihau

cutting [plant]

tapahinga

tapahanga

cycle

hurihanga

cycle of behaviour

huringa whanonga

cyclist

kaieke paihikara

cyclohexane

huriowaro

cygnet

pīpī wāna

cylinder, measuring

puoto ine

cytoplasm

waitepe

cytoplasm

matūora

cytostome

pūareare

Page updated: 14 August 2007